Asyl Zhang Zhiping Ýyladyşhana Bagbançylygy Oba hojalyk inženerçiligi Tehnologiýasy 2022-08-26 17:20 Pekin bölüminde ýerleşdirilen

Hytaý pestisidleriň ýaşyl öňüni almak we gözegçilik etmek, şeýle hem olaryň ösüşini nol derejä düşürmek üçin meýilnama düzdi, şeýle hem oba hojalyk zyýankeşleriniň garşysyna göreşmek üçin mör-möjek fototaksisini ulanýan täze tehnologiýalar giňden wagyz edildi we ulanyldy.

Spektral zyýankeşlere garşy göreş tehnologiýasynyň ýörelgeleri

Spektroskopik usullar bilen zyýankeşlere garşy göreşmek mör-möjekleriň bir synpynyň fiziologiki aýratynlyklaryna esaslanýar. Mör-möjekleriň köpüsiniň görünýän tolkun uzynlygy umumy diapazona eýedir, bir bölegi görünmeýän UVA zolagynda, beýleki bölegi bolsa görünýän ýagtylyk böleginde jemlenendir. Görünmeýän bölekde, görünýän ýagtylygyň we fotosinteziň çäginden daşarda bolany üçin, zolagyň bu bölegine geçirilen ylmy-barlag işleriniň işe we ösümlikleriň fotosintezine hiç hili täsir etmejekdigini aňladýar. Barlagçylar zolagyň bu bölegini ýapmak bilen, mör-möjekler üçin kör zolaklary döredip, olaryň işjeňligini azaldyp, ekinleri zyýankeşlerden gorap we wiruslaryň ýaýramagyny azaldyp biljekdigini anykladylar. Görünýän ýagtylyk zolagynyň bu böleginde, ekinlerden uzakda ýerleşýän ýerde zolagyň bu bölegini güýçlendirip, mör-möjekleriň hereket ugruna päsgel berip, ekinleri zyýankeşlerden goramak mümkin.

Desgadaky köp duş gelýän zyýankeşler

Ekiş desgasyndaky umumy zyýankeşlere tripsler, bitler, ak çybynlar we ýaprak gazyjylar we ş.m. girýär.

tripsleriň ýokuşmagy

bitleriň ýokuşmagy

ak çybynlaryň köp ýaýramagy

ýaprak gazyjylaryň köp ýaýramagy

Desgalaryň zyýankeşlerine we kesellerine spektral gözegçilik etmek üçin çözgütler

Barlagda ýokarda agzalan mör-möjekleriň umumy ýaşaýyş endikleriniň bardygy anyklandy. Bu mör-möjekleriň işleri, uçuşy we iýmit gözlemekleri belli bir zolakda spektral nawigasiýa baglydyr, mysal üçin, bitler we ak çybynlar ultramelewşe şöhlede (tolkun uzynlygy takmynan 360 nm) we ýaşyldan sary reňke (520 ~ 540 nm) kabul ediji organlara eýedirler. Bu iki zolak bilen gatnaşyk mör-möjekleriň işine päsgel berýär we onuň köpeliş tizligini peseldýär. Tripsler 400-500 nm zolagyň görünýän ýagtylyk böleginde hem görünýän duýgurlyga eýedirler.

Bölekleýin reňkli ýagtylyk mör-möjekleriň gury ýere çykmagyna sebäp bolup, mör-möjekleri özüne çekmek we tutmak üçin amatly şertleri döredip biler. Mundan başga-da, gün şöhlesiniň ýokary derejesi (yşyk şöhlelenmesiniň 25% -den gowragy) mör-möjekleriň optiki häsiýetlere eýe bolmagyna hem päsgel berip biler. Intensiwlik, tolkun uzynlygy we reňk kontrasty ýaly zatlar hem mör-möjekleriň reaksiýa derejesine uly täsir edýär. Käbir mör-möjekleriň iki görünýän spektri bar, ýagny UB we sary-ýaşyl ýagtylyk, käbirleriniň bolsa üç görünýän spektri bar, olar UB, gök ýagtylyk we sary-ýaşyl ýagtylyk.

umumy mör-möjekleriň görünýän duýgur ýagtylyk zolaklary

Mundan başga-da, zyýanly mör-möjekler özleriniň negatiw fototaksisi bilen howp astyna düşüp bilerler. Mör-möjekleriň ýaşaýyş endiklerini öwrenmek arkaly zyýankeşlere garşy göreşmek üçin iki çözgüt kabul edilip bilner. Birinjisi, ýyladyşhana gurşawyny päsgelçilikli spektral diapazonda üýtgetmek, şeýdip, ýyladyşhanada saklanýan mör-möjekleriň işjeň diapazonynyň, mysal üçin, ultramelewşe şöhle diapazonynyň spektri örän pes derejä çenli azaldylyp, bu zolakdaky zyýankeşler üçin "körlük" döretmeli; ikinjiden, päsgelçiliksiz aralykda, ýyladyşhanadaky beýleki reseptorlaryň reňkli ýagtylygynyň şöhlelenmegi ýa-da saçramagy köpeldilip bilner, şeýdip zyýankeşleriň uçmagynyň we gonmagynyň ugruny bozup biler.

UV blokirleme usuly

UB şöhlelerini blokirlemegiň usuly, ýyladyşhana girýän ýagtylykda mör-möjeklere duýgur bolan esasy tolkun uzynlygy zolaklaryny netijeli blokirlemek üçin, ýyladyşhana plyonkasyna we mör-möjek toruna UB şöhlelerini blokirleýji agentleri goşmak arkaly amala aşyrylýar. Şeýlelik bilen, mör-möjekleriň işjeňliginiň öňüni alýar, zyýankeşleriň köpelmegini azaldýar we ýyladyşhanadaky ekinleriň arasynda zyýankeşleriň we keselleriň ýaýramagyny azaldýar.

Spektrum mör-möjek torlary

50 torly (ýokary dykyzlykly) mör-möjeklerden goranýan tor diňe toruň ululygy bilen zyýankeşleriň öňüni alyp bilmez. Tersine, tor ulaldylýar we howa geçişi gowy, ýöne zyýankeşleriň öňüni alyp bolmaýar.

ýokary dykyzlykdaky mör-möjek torunyň gorag täsiri

Spektral mör-möjek torlary çig mallara anti-ultrabinafşe zolaklary üçin goşundylar goşmak arkaly zyýankeşleriň duýgur ýagty zolaklaryny blokirleýär. Sebäbi zyýankeşlere garşy göreşmek üçin diňe toruň dykyzlygyna daýanmak bilen çäklenmän, has gowy mör-möjeklere garşy göreş täsirine ýetmek üçin pes torly mör-möjeklere garşy göreş toruny ulanmak hem mümkin. Başgaça aýdylanda, gowy howa çalşygyny üpjün etmek bilen birlikde, netijeli mör-möjeklere garşy göreş hem gazanylýar. Şonuň üçin ekiş desgasynda howa çalşygy bilen mör-möjeklere garşy göreş arasyndaky gapma-garşylyk hem çözülýär we iki funksional talap hem kanagatlandyrylyp bilner we deňeşdirme deňagramlylyk gazanylýar..

50 torly spektral mör-möjeklere garşy göreş torunyň aşagyndaky spektral zolagyň şöhlelenmesinden, zyýankeşleriň ýagtylyga duýgur zolagynyň (UV zolagynyň) örän gowy siňdirilýändigini we şöhlelenmesiniň 10% -den azdygyny görmek bolýar. Şeýle spektral mör-möjek torlary bilen enjamlaşdyrylan ýyladyşhana howa geçiriji penjireleriniň sebitinde bu zolakda mör-möjekleriň görmesi diýen ýaly duýulmaýar.

spektral mör-möjek torunyň spektral zolagynyň şöhlelenme kartasy (50 tor)

dürli spektrli mör-möjek torlary

Spektral mör-möjeklerden goragly toruň gorag işini barlamak üçin, ylmy işgärler degişli synaglary geçirdiler, ýagny pomidor öndürýän bagda 50 torly adaty mör-möjeklerden goragly tor, 50 torly spektral mör-möjeklerden goragly tor, 40 torly adaty mör-möjeklerden goragly tor we 40 torly spektral mör-möjeklerden goragly tor saýlanyldy. Ak çybynlaryň we tripsleriň ýaşaýyş derejesini deňeşdirmek üçin dürli görkezijilere we dürli tor dykyzlygyna eýe bolan mör-möjek torlary ulanyldy. Her bir hasaplamada 50 torly spektrli mör-möjeklere garşy toruň aşagyndaky ak çybynlaryň sany iň az, 40 torly adaty toruň aşagyndaky ak çybynlaryň sany bolsa iň köp boldy. Mör-möjeklerden goragly torlaryň şol bir tor sanynyň aşagynda, spektral mör-möjeklerden goragly toruň aşagyndaky ak çybynlaryň sanynyň adaty toruň aşagyndakydan has azdygyny aýdyň görmek bolýar. Şol bir tor sanynyň aşagynda, spektral mör-möjeklerden goragly toruň aşagyndaky tripleriň sany adaty mör-möjeklerden goragly toruň aşagyndakydan az, hatda 40 torly spektral mör-möjeklerden goragly toruň aşagyndaky tripleriň sany 50 torly adaty mör-möjeklerden goragly toruň aşagyndakydan hem az. Umuman alanyňda, spektral mör-möjeklerden goragly tor has gowy howa geçişini üpjün edip, ýokary torly adaty mör-möjeklerden goragly tordan has güýçli mör-möjeklerden goragly täsir edip biler.

dürli tor spektrli mör-möjeklerden goranýan torlaryň we adaty mör-möjeklerden goranýan torlaryň gorag täsiri

Şol bir wagtyň özünde, ylmy işgärler başga bir tejribe geçirdiler, ýagny pomidor öndürmek üçin ýyladyşhanadaky tripleriň sanyny deňeşdirmek üçin 50 torly adaty mör-möjeklerden goralýan torlary, 50 torly spektral mör-möjeklerden goralýan torlary we 68 torly adaty mör-möjeklerden goralýan torlary ulandylar. 10-njy suratda görkezilişi ýaly, şol bir adaty mör-möjeklere garşy göreş torunyň, 68 torly torunyň, ýokary tor dykyzlygy sebäpli, mör-möjeklerden goralýan torunyň täsiri 50 torly adaty mör-möjeklerden goralýan toruň täsirinden has ýokarydyr. Emma şol bir 50 torly pes spektral mör-möjeklerden goralýan torda ýokary torly 68 torly adaty mör-möjeklerden goralýan tordan has az trip bar.

dürli mör-möjek torlarynyň aşagyndaky tripsleriň sanyny deňeşdirmek

Mundan başga-da, iki dürli görkezijilere we dürli tor dykyzlygyna eýe bolan 50 torly adaty mör-möjeklerden goranýan tor we 40 torly spektral mör-möjeklerden goranýan tor synagdan geçirilende, pırasa öndürilýän meýdanda her ýelmeşikli tagtanyň tripleriniň sanyny deňeşdirende, barlagçylar pes tor bilen hem spektral torlaryň sanynyň ýokary torly adaty mör-möjeklerden goranýan torlara garanyňda has ajaýyp mör-möjeklerden goranýan täsiriniň bardygyny anykladylar.

önümçilikde dürli mör-möjeklere garşy göreş torlaryndaky tripleriň sanyny deňeşdirmek

şol bir toruň mör-möjeklere garşy täsiriniň dürli görkezijiler bilen hakyky deňeşdirilmegi

 Spektral mör-möjeklere garşy plýonka

Adaty ýyladyşhana örtügi plýonkasy UB şöhle tolkunynyň bir bölegini özüne siňdirer, bu bolsa plýonkanyň garramagyny çaltlaşdyrmagyň esasy sebäbidir. UB şöhlesine duýgur mör-möjek zolagyny blokirleýän goşundylar özboluşly tehnologiýa arkaly ýyladyşhana örtügi plýonkasyna goşulýar we plýonkanyň adaty hyzmat möhletine täsir etmezligini üpjün etmek maksady bilen, ol mör-möjeklerden goranýan häsiýetlere eýe plýonka ýasalýar.

UV şöhlelerini blokirleýän plýonkanyň we adaty plýonkanyň ak çybynlaryň, tripsleriň we bitleriň populýasiýalaryna täsiri

Ekmek wagtynyň uzaldylmagy bilen, adaty plýonkanyň aşagyndaky zyýankeşleriň sanynyň UB blokirleýji plýonkanyň aşagyndakydan has köp bolýandygyny görmek bolýar. Bu görnüşli plýonkany ulanmak üçin ösdürip ýetişdirijilerden gündelik ýyladyşhanada işlänlerinde giriş-çykyş we howa geçirijilik boşluklaryna aýratyn üns bermegi talap edýändigini bellemek gerek, ýogsam plýonkanyň ulanylyş täsiri azalar. UB blokirleýji plýonka arkaly zyýankeşlere garşy netijeli göreşmek sebäpli ösdürip ýetişdirijiler tarapyndan pestisidleriň ulanylmagy azalýar. Ewstoma ekilende, UB blokirleýji plýonka bilen, ýaprak gazyjylaryň, tripsleriň, ak çybynlaryň ýa-da ulanylýan pestisidleriň mukdary adaty plýonkanyňkydan az bolýar.

UV blokirleýji plýonkanyň we adaty plýonkanyň täsirini deňeşdirmek

UV blokirleýji plýonka we adaty plýonka ulanyp, ýyladyşhanada pestisidleriň ulanylyşyny deňeşdirmek

Açyk reňkli interferensiýa/tutmak usuly

Reňk tropizmi mör-möjekleriň görme organlarynyň dürli reňklerden gaça durmak häsiýetidir. Zyýankeşleriň belli bir reňkli görünýän spektre duýgurlygyny ulanyp, zyýankeşleriň nyşana alan ugruna päsgel berýär, şeýdip zyýankeşleriň ekinlere ýetirýän zyýanyny azaldýar we pestisidleriň ulanylyşyny azaldýar.

Filmiň şöhlelenmesiniň päsgelçiligi

Önümçilikde sary-goňur plyonkanyň sary tarapy ýokary seredýär we bitler we ak çybynlar ýaly zyýankeşler fototaksis sebäpli plyonkanyň üstüne köp mukdarda düşýärler. Şol bir wagtyň özünde, plyonkanyň ýüzüniň temperaturasy tomusda örän ýokary bolýar, şonuň üçin plyonkanyň ýüzüne ýapyşan köp sanly zyýankeşler öldürilýär we şeýle zyýankeşleriň ekinlere tertipsiz ýapyşmagy sebäpli ekinlere ýetirýän zyýany azaldýar. Kümüş-çal plyonka ýagtylygy reňklemek üçin bitleriň, tripsleriň we ş.m. negatiw tropizmini ulanýar. Hyýar we çilek ekilýän ýyladyşhanany kümüş-çal plyonka bilen örtmek şeýle zyýankeşleriň zyýanyny netijeli azaldyp biler.

dürli görnüşli filmleri ulanmak

pomidor öndürýän kärhanada sary-goňur plýonkanyň amaly täsiri

Reňkli gün şöhlesinden gorag torunyň şöhlelenme interferensiýasy

Ýyladyşhananyň üstünden dürli reňkli gün şöhlesinden gorag torlaryny örtmek, zyýankeşleriň reňk yşyk aýratynlyklaryny ulanmak arkaly ekinlere zyýan ýetirmegini azaldyp biler. Sary torda galan ak çybynlaryň sany gyzyl tordaky, gök tordaky we gara tordakydan has köpdi. Sary tor bilen örtülen ýyladyşhanadaky ak çybynlaryň sany gara tordaky we ak tordakydan has azdy.

dürli reňkli gün şöhlesinden gorag torlary arkaly zyýankeşlere garşy göreşmek ýagdaýynyň seljermesi

Alýumin folga şöhlelendiriji gün şöhlesi torunyň şöhlelendiriji interferensiýasy

Alýumin folga şöhlelendiriji tor ýyladyşhananyň gapdal tarapyna oturdyldy we ak çybynlaryň sany ep-esli azaldy. Adaty mör-möjeklerden goralýan tor bilen deňeşdirilende, tripsleriň sany 17,1 baş/m-den azaldy.²4.0 baş/m çenli².

alýumin folga şöhlelendiriji toruň ulanylmagy

Ýapyşdyryjy Tagta

Önümçilikde sary tagtalar bitleri we ak çybynlary tutmak we öldürmek üçin ulanylýar. Mundan başga-da, tripsler gök reňke duýgur we güýçli gök taksilere eýedir. Önümçilikde gök tagtalar dizaýndaky mör-möjekleriň reňk taksileri teoriýasyna esaslanyp, tripsleri we ş.m. tutmak we öldürmek üçin ulanylyp bilner. Olaryň arasynda öküz gözü ýa-da nagyşly lenta mör-möjekleri özüne çekmek üçin has özüne çekijidir..

bullseye ýa-da nagyşly ýelmeşik lenta

Sitatlama maglumaty

Çžan Çžipin. Spektral zyýankeşlere garşy göreş tehnologiýasynyň desgalarda ulanylyşy [J]. Oba hojalyk inženerçiligi tehnologiýasy, 42(19): 17-22.