[Gysgaça maglumat] Bu makala köp sanly tejribe maglumatlaryna esaslanyp, zawod zawodlarynda ýagtylygyň hilini saýlamakda birnäçe möhüm meselelere, şol sanda ýagtylyk çeşmelerini saýlamak, gyzyl, gök we sary ýagtylygyň täsirine we spektral diapazonlary saýlamak ýaly meselelere seredýär, bu bolsa zawod zawodlarynda ýagtylygyň hiline düşünje bermek üçin zerurdyr. Deňleşdiriş strategiýasyny kesgitlemek salgylanma hökmünde ulanylyp bilinjek käbir amaly çözgütleri hödürleýär.
Ýagtylyk çeşmesini saýlamak

Ösümlik zawodlary, adatça, LED çyralaryny ulanýar. Sebäbi LED çyralary ýokary ýagtylyk netijeliligi, az energiýa sarp edilişi, az ýylylyk öndürilmegi, uzak ömür we sazlanyp bilinýän ýagtylyk intensiwligi we spektri ýaly häsiýetlere eýedir, bu bolsa diňe bir ösümlikleriň ösüşiniň we netijeli material toplanmagynyň talaplaryny kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem energiýany tygşytlap, ýylylyk öndürilişini we elektrik energiýasynyň çykdajylaryny azaldyp bilýär. LED ösüş çyralaryny umumy maksat üçin bir çipli giň spektrli LED çyralara, bir çipli ösümlik üçin ýörite giň spektrli LED çyralara we köp çipli utgaşdyrylan sazlanyp bilinýän spektrli LED çyralara bölmek bolýar. Soňky iki görnüşli ösümlik üçin ýörite LED çyralarynyň bahasy, adatça, adaty LED çyralaryň bahasyndan 5 esse gymmat, şonuň üçin dürli maksatlara görä dürli ýagtylyk çeşmeleri saýlanmalydyr. Iri ösümlik zawodlary üçin olaryň ösdürip ýetişdirýän ösümlikleriniň görnüşleri bazaryň islegine görä üýtgeýär. Gurluşyk çykdajylaryny azaltmak we önümçiligiň netijeliligine düýpli täsir etmezlik üçin awtor umumy yşyklandyryş üçin giň spektrli LED çiplerini ýagtylyk çeşmesi hökmünde ulanmagy maslahat berýär. Kiçi ösümlik zawodlary üçin, eger ösümlikleriň görnüşleri deňeşdirme boýunça üýtgewsiz bolsa, gurluşyk çykdajylaryny düýpli ýokarlandyrmazdan ýokary önümçilik netijeliligini we hilini gazanmak üçin, ösümlik üçin ýörite ýa-da umumy yşyklandyryş üçin giň spektrli LED çipleri yşyklandyryş çeşmesi hökmünde ulanylyp bilner. Eger-de bu yşyklygyň ösümlikleriň ösüşine we netijeli maddalaryň toplanmagyna täsirini öwrenmek üçin bolsa, geljekde uly möçberli önümçilik üçin iň gowy yşyk formulasyny bermek üçin, sazlanyp bilinýän spektrli LED çyralarynyň köp çipli utgaşmasy her bir ösümlik üçin iň gowy yşyk formulasyny almak üçin yşyk intensiwligi, spektr we yşyk wagty ýaly faktorlary üýtgetmek üçin ulanylyp bilner, şonuň üçin uly möçberli önümçilik üçin esas döredilýär.

Gyzyl we gök çyra

Eksperimental netijeleriň anyk netijelerine gelende, gyzyl çyranyň (R) mukdary gök çyradan (B) ýokary bolanda (salat R:B = 6:2 we 7:3; ispanak R:B = 4:1; gawun nahallary R:B = 7:3; hyýar nahallary R:B = 7:3), eksperiment biomassanyň mukdarynyň (ösümligiň howa böleginiň beýikligi, ýaprak meýdanynyň maksimumy, täze we gurak agramy we ş.m. bilen birlikde) ýokarydygyny, ýöne gök çyranyň mukdary gyzyl çyradan ýokary bolanda ösümlikleriň göwdesiniň diametriniň we güýçli nahal indeksiniň has ulydygyny görkezdi. Biohimiki görkezijiler üçin gyzyl çyranyň mukdary gök çyradan ýokary bolmagy, adatça, ösümliklerde ereýän şeker mukdarynyň artmagyna peýdalydyr. Şeýle-de bolsa, ösümliklerde VC, ereýän belok, hlorofil we karotinoidleriň toplanmagy üçin gyzyl çyradan ýokary gök çyraly LED yşyklandyryşyny ulanmak has peýdalydyr we bu yşyklandyryş şertlerinde malondialdegidiň mukdary hem deňeşdirme boýunça pesdir.

Ösümlik zawody, esasan, ýaprakly gök önümleri ösdürip ýetişdirmek ýa-da senagat nahallaryny ösdürmek üçin ulanylýandygy sebäpli, ýokardaky netijelerden hasyllylygy ýokarlandyrmak we hilini göz öňünde tutmak şerti bilen, ýagtylyk çeşmesi hökmünde gök çyradan has ýokary gyzyl çyraly LED çiplerini ulanmagyň amatlydygy barada netije çykarmak bolar. Has gowy gatnaşyk R:B = 7:3. Mundan başga-da, gyzyl we gök çyranyň şeýle gatnaşygy, esasan, ähli görnüşli ýaprakly gök önümlerine ýa-da nahallara degişlidir we dürli ösümlikler üçin aýratyn talaplar ýok.

Gyzyl we gök tolkun sessiýasy

Fotosintez wagtynda ýagtylyk energiýasy esasan hlorofil a we hlorofil b arkaly siňdirilýär. Aşakdaky suratda hlorofil a we hlorofil b-niň siňdiriş spektrleri görkezilýär, bu ýerde ýaşyl spektral çyzyk hlorofil a-nyň siňdiriş spektri, gök spektral çyzyk bolsa hlorofil b-niň siňdiriş spektri. Suratdan görnüşi ýaly, hlorofil a we hlorofil b-niň iki siňdiriş depesi bar, biri gök ýagtylyk sebitinde, beýlekisi bolsa gyzyl ýagtylyk sebitinde. Emma hlorofil a we hlorofil b-niň 2 siňdiriş depesi birneme tapawutlanýar. Takyk aýdylanda, hlorofil a-nyň iki depe tolkun uzynlygy degişlilikde 430 nm we 662 nm, hlorofil b-niň iki depe tolkun uzynlygy bolsa degişlilikde 453 nm we 642 nm. Bu dört tolkun uzynlygy dürli ösümliklerde üýtgemez, şonuň üçin ýagtylyk çeşmesinde gyzyl we gök tolkun uzynlyklarynyň saýlanmagy dürli ösümlik görnüşlerinde üýtgemez.

Hlorofil a we hlorofil b-niň siňdiriş spektrleri

Giň spektrli adaty LED yşyklandyryş zawod zawodynyň ýagtylyk çeşmesi hökmünde ulanylyp bilner, gyzyl we gök çyra hlorofil a we hlorofil b-niň iki pik tolkun uzynlyklaryny örtýänçä, ýagny gyzyl çyranyň tolkun uzynlygynyň diapazony adatça 620 ~ 680 nm, gök çyranyň tolkun uzynlygynyň diapazony bolsa 400-den 480 nm-e çenli. Şeýle-de bolsa, gyzyl we gök çyranyň tolkun uzynlygynyň diapazony gaty giň bolmaly däl, sebäbi ol diňe bir ýagtylyk energiýasyny sowurman, eýsem başga täsirleri hem döredip biler.

Eger zawod zawodynyň ýagtylyk çeşmesi hökmünde gyzyl, sary we gök çiplerden düzülen LED çyrasy ulanylsa, gyzyl çyranyň iň ýokary tolkun uzynlygy hlorofil a-nyň iň ýokary tolkun uzynlygyna, ýagny 660 nm-e, gök çyranyň iň ýokary tolkun uzynlygy hlorofil b-niň iň ýokary tolkun uzynlygyna, ýagny 450 nm-e sazlanmaly.

Sary we ýaşyl çyranyň roly

Gyzyl, ýaşyl we gök çyralaryň gatnaşygy R:G:B=6:1:3 bolanda has dogry bolýar. Ýaşyl çyranyň iň ýokary tolkun uzynlygyny kesgitlemek üçin, ol esasan ösümlikleriň ösüş prosesinde düzgünleşdiriji rol oýnaýandygy üçin, onuň diňe 530 bilen 550 nm aralygynda bolmagy zerurdyr.

Gysgaça mazmun

Bu makalada ösümlik zawodlarynda ýagtylygyň hilini saýlamak strategiýasy, şol sanda LED ýagtylyk çeşmesinde gyzyl we gök ýagtylygyň tolkun uzynlygynyň aralygyny saýlamak, sary we ýaşyl ýagtylygyň roly we gatnaşygy ýaly meseleler nazary we amaly taýdan ara alnyp maslahatlaşylýar. Ösümlikleriň ösüş prosesinde ýagtylygyň intensiwligi, ýagtylygyň hili we ýagtylyk wagty ýaly üç faktoryň arasyndaky dogry gabat gelme, şeýle hem olaryň iýmit maddalary, temperatura we çyglylyk, şeýle hem CO2 konsentrasiýasy bilen gatnaşygy hem giňişleýin göz öňünde tutulmalydyr. Hakyky önümçilik üçin, giň spektrli ýa-da köp çipli utgaşykly sazlanyp bilýän spektrli LED ýagtylygyny ulanmagy meýilleşdirýän bolsaňyz, tolkun uzynlyklarynyň gatnaşygy esasy üns berilýän zatdyr, sebäbi ýagtylygyň hilinden başga-da, iş wagtynda beýleki faktorlar hem hakyky wagtda sazlanyp bilner. Şonuň üçin, ösümlik zawodlarynyň dizaýn tapgyrynda iň möhüm üns berilýän zat ýagtylygyň hilini saýlamak bolmalydyr.

Awtory: ongong Şu

Makalanyň çeşmesi: Oba hojalyk inženerçiligi tehnologiýasynyň (ýellik bagçylygy) Wechat hasaby

Salgysy: ongong Şu,Ösümlik zawodlarynda ýagtylygyň hilini saýlamak strategiýasy [J]. Oba hojalyk inženerçiligi tehnologiýasy, 2022, 42(4): 22-25.